Inne miejsca

Willa Jasny Dom - dawne więzienie NKWD
ul. Świerszcza 2

Zbudowana w 1934 r. Willa Jasny Dom jest ważnym przykładem architektury modernistycznej we Włochach. Budynek góruję nad terenem przyległym do stacji Warszawa Włochy i komponując się z innymi przedwojennymi zabudowaniami nadaje temu miejscu wyjątkowy charakter.

Gdy na początku 1945 idąca ze wschodu Armia Czerwona zdobyła zburzoną Warszawę wybrała Włochy jako swoją główną siedzibę. Przy ul. Śląskiej rezydował wówczas marszałek Rola-Żymierski. Natomiast w kwadrat obecnych ulic: Świerszcza, Cienista, Zdobnicza i Globusowa przeznaczono na siedziby wojskowych urzędów. W Willi Jasny Dom mieściła się siedziba i areszt NKWD, a następnie Rejonowa Komenda Uzupełnień Ludowego Wojska Polskiego. Potwierdzeniem tego są odkryte kilka lat temu inskrypcje wyryte na ścianach pomieszczeń piwnicznych. Pojawiają się w nich nazwiska przetrzymywanych osób, daty, kalendarze cyfrowe i kreskowe, adresy, piktogramy itd., głównie z lat 1945–1946. Dziesięć z jedenastu pomieszczeń w piwnicach Jasnego Domu służyło za cele więzienne, ostatnie zaś pełniło funkcję karceru. Tu przetrzymywano wielu członków Armii Krajowej, aresztowanych przez NKWD. Prawdopodobnie właśnie tutaj przebywali m.in. gen. Emil Fieldorf „Nil”, rotmistrz Witold Pilecki czy Bolesław Piasecki.


Obecnie pomieszczenia dawnej katowni NKWD przy ul. Świerszcza 2 znajdują się pod opieką konserwatora. W 2005 r. na jednej ze ścian budynku umieszczono tablicę pamiątkową ku czci więzionych tam patriotów. Od 2013 roku działa Fundacja Willa Jasny Dom, której celem jest opieka i popularyzacja wiedzy o tym miejscu.

Strona internetowa Fundacji Willa Jasny Dom

Raport IPN dr Sławomira Kalbarczyka

Galeria: